Sign In

 

 

Endüstri 4.0'a Karşı Toplum 5.0Endüstri 4.0'a Karşı Toplum 5.05322018-10-23T12:08:00Z 23.10.2018 12:08:00Bilge Adam<div class="ExternalClass5FB82ED63339442CAE76711BA0E7137A"><p> <strong>İngiltere</strong>'de insansız hava araçları bir yıl boyunca bir hektarlık bir tarlaya buğday ekti, sürdü, ilaçladı ve geçtiğimiz günlerde de hasadını yaptı. Tüm bunları yaparken hiçbir yardım almadılar.</p><p>Aynı günlerde ünlü İngiliz fizikçi <strong>Stephen Hawking</strong>'in yapay zekânın insanlığın sonunu getireceğini tekrarlayan son kitabı <em>"Büyük Sorulara Kısa Yanıtlar"</em>, vasiyeti gereği ölümünden sonra ailesi tarafından yayınlandı.</p><p> <strong><em>Endüstri 4.0'a karşı Toplum 5.0</em></strong><em>:</em> Gelecek, bu iki zıt görüşten hangisini haklı çıkaracak büyük merak konusu.</p><p>Sırasıyla buhar makinesi, elektrik ve bilgisayarın icadıyla birinci, ikinci ve üçüncü endüstri devrimini yapan insanlık, şu an siber-fiziksel sistemlerin hüküm sürdüğü <strong>"Endüstri 4.0"</strong> devrimini yaşıyor.</p><p>İnsanlığın avcı-toplayıcı, tarım, endüstri ve bilgi toplumlarından geçerek geldiği beşinci evre ise <strong>"Toplum 5.0"</strong> olarak adlandırılıyor. Diğer adıyla <strong> <em>"süper akıllı"</em></strong> toplum.</p><p>Bugün dünyada <strong>4 milyar </strong>kişinin internet kullanıcısı olduğu tahmin ediliyor. Ayrıca her üç yetişkinden ikisinde cep telefonu var.</p><p> <strong>Alaska</strong>'dan <strong>Papua Yeni Gine</strong>'ye insanlar dijital ortamda alışveriş yapıyor, sevdiği diziyi anadilinde izliyor, kendisi için doktordan, arabası için servisten randevu ayarlıyor, tatil planlıyor, müzik indiriyor, oyun oynuyor.</p><p>Toplum 5.0, Endüstri 4.0'ın <strong>IoT </strong>(Internet of Things - Nesnelerin İnterneti), yapay zekâ, büyük veri, öğrenen makineler, robotlar gibi yeni teknolojileriyle siber-fiziksel alanda ya beraber yaşayacak ya da beraber yok olup gidecekler.</p><p> <strong>EV TOPLAYAN ROBOT</strong></p><p> <strong>Preferred Networks</strong> dört yıl önce kurulmuş, şu an bir milyar dolar eden bir Japon start-up şirketi. Henüz halka arz edilmemiş bu tür nadir şirketler, teknoloji jargonunda <strong> <em>"Unicorn"</em></strong> olarak adlandırılıyor.</p><p>Şirket yakın zamanda, öğrenen makinaların şu an en üstünü olan ve beyindeki nöral ağlardan esinlenen algoritmalarla öğrenmeyi sağlayan <strong> <em>"Deep Learning"</em></strong> teknolojisini kullanarak son derece iptidai ama zamansız bir soruna çözüm üretti: dağınık evi toplayıp temizleyen otonom bir robot.</p><p>IoT, her şeyin birbiriyle bağlantılandığı Nesnelerin İnterneti Sanal Kasabası gibi düşünülürse, kasaba halkı için sağlık-bakım, tarım, çevre-iklim değişikliği, güvenlik ve cinsiyet eşitliği gibi alanlarda her gün yeni bir uygulama geliştiriliyor.</p><p>Dünyada nüfusu hızla yaşlanan ve azalan <strong>Japonya</strong> gibi gelişmiş ülkelerin, çalışacak insan bulamayan tarım ve benzeri sektörlerinde, İngiltere'deki çiftlik gibi insansız hava araçları ve biyoteknoloji çözüm olabiliyor.</p><p>Ya da <strong>Yüksek Performans Bilgi İşlemleme</strong> kullanarak yapılan meteoroloji analizlerine dayanan simülasyonlar sayesinde kasabanın bulunduğu bölgenin alacağı yağış önceden tahmin edilebiliyor, altyapı ona göre hazırlanıyor. Endüstri akıllandıkça iş yapma biçimleri de akıllanıyor ama sorunlar da çıkıyor.</p><p>Amerikalı bulut bilişim (cloud) şirketi <strong>Salesforce.com</strong>'un kurucularından <strong>Parker Harris</strong>, Tokyo'da bu hafta açılan, Asya'nın en büyük teknoloji fuarı <strong>CEATEC</strong>'te (Combined Exhibition of Advanced Technologies) konuştu. Türkiye'de de hizmet veren müşterilerinden Kone asansörlerini örnek verdi:</p><p> <em>"Asansörünüz siz fark etmeden bozuldu diyelim. IoT sistemi size hiç hissettirmeden hemen cloud'a bağlanıp en yakındaki gezici veya sabit Kone tamir servisini arıyor ve tamir edilmesini sağlıyor. Telefon açmak, sıra beklemek yok."</em></p><p>Akıllı iş (Smart Business), ortak bir iş hedefine ulaşmak için tüm oyuncuların aynı platformda öğrenen makine teknolojisi kullanarak gerçek zamanlı veriden verimli bir şekilde faydalanması esasına dayanan teknoloji odaklı bir iş modeli.</p><p>Herkesin aşina olduğu bir örnek, akıllı telefonla taksi hizmeti veren <strong>Uber</strong>... Kolay, güvenilir ve ekonomik oluşu nedeniyle geleceğin akıllı şehirlerinin olmazsa olmazı.</p><p> <strong>YAPAY ZEKA VE ETİK İKİLEMİ</strong></p><p>Ancak Uber veya benzerlerinin iş modellerinde operasyonel kararların makineler ve onların yarattığı algoritmalar tarafından alınıyor olması şüpheyle karşılanıyor.</p><p>Öğrenen makineler, birini işe almaktan, hükümlüye ceza vermeye kadar her şeyde kullanılmaya başladıkça, etik sorunlar da baş gösteriyor.</p><p>Örneğin <strong>Amazon</strong>, kullandığı yapay zekâyla çalışan iş bulma algoritmasının kadınlara önyargılı davrandığını keşfedince sistemi geçen hafta sessizce kapattı.</p><p>2016'daki Amerikan başkanlık seçimlerinde <strong>Facebook</strong>'un elindeki büyük veriyi izinsiz analiz eden <strong>Cambridge Analytica</strong>'nın, Amerikan seçmenlerinin politik görüşlerini etkilemesinin sonuçları hâlâ hissediliyor.</p><p>Değişen müşteri tercihlerine hızlı ve dinamik bir şekilde cevap verebilen teknoloji şirketleri, geleneksel ilkelerle işleyen düşük teknolojili KOBİ'leri ezip geçiyor. KOBİ'lerin yapması gereken, ürünü değil, süreci ve insanları dijitalize etmek. Teknolojiye bağlı iş kaybı, veri güvenliği ve mahremiyet de diğer büyük endişe kaynakları.</p><p> <strong>University of North Carolina</strong>'dan teknososyolog <strong>Zeynep Tüfekçi</strong>, makine zekâsı ile ilgili yaptığı bir <strong>TED </strong>konuşmasında <em>"Sorumluluklarımızı makinelere yıkamayız. İnsani değerlere ve etiğe daha da sıkı tutunmalıyız"</em> diye uyarıyor.</p><p>Nitekim orduya yapay zekâyla çalışan otonom silah sistemleri ile uzaktan hedef vurma işi yapan Google, çalışanlarından gelen sert tepki nedeniyle artık Pentagon ihalesini bitirdiğini açıkladı.</p><p> <strong>"REGÜLASYONUN NE ÇOĞU NE DE AZI İYİ"</strong></p><p>Geleceğin tam entegre olmuş toplumuna en büyük aday, bilişim alanında <strong> <em>"doğunun vahşi batısı"</em></strong> denen <strong>Çin</strong>...</p><p>Çin'de internet kullanıcısı sayısı <strong>800 milyonu </strong>geçmiş durumda. Bunların <strong>%98</strong> gibi ezici çoğunluğu internete cep telefonlarından bağlanıyor. Dünyada <strong>870 milyon</strong> aktif kullanıcı, akıllı cüzdanla Çinli alışveriş devi <strong>Alibaba</strong>'nın <strong>Ant Financial </strong>şirketinden ödeme yapıyor, mikrokredi çekiyor veya sigorta satın alıyor. Çin'in <strong>Google</strong>'ı <strong>Baidu</strong>, Google ile ortak ürün geliştiriyor.</p><p>Dijital dönüşümün, kurallardan bağımsız olarak denendiği devasa bir laboratuvar olan Çin gibi gelişmekte olan bir ülkeye, eşitlik ve demokratikleşme sağlayacağı düşünülüyordu. Ancak öyle olmadı, yasaklar ve yaptırımlar geldi. Aslında tüm dünyada regülasyon hala hassas bir konu.</p><p>Mayıs'ta <strong>Avrupa Birliği</strong> tarafından çıkarılan <strong>General Data Protection Regulation </strong>(GDPR) yasasıyla Avrupa, verinin korunması konusundaki muhafazakâr tutumunu belli etmişti. ABD, düzenlemeler konusunda daha liberal davranıyor ve bunun bedelini de zaman zaman çıkan hacking (bilgisayar korsanlığı) skandallarıyla ödüyor.</p><p> <strong>TOPLUM 5.0</strong><br></p><p> <strong>Japonya</strong> ise yarattığı Toplum 5.0 kavramıyla <strong>Avrupa</strong> ve <strong>ABD</strong>'nin ortasında bir yerin doğru olacağını düşünüyor.</p><p>2019'da <strong>Osaka</strong>'da yapılacak <strong>G20 </strong>toplantısı öncesinde gerçekleştirilecek olan <strong>B20</strong> zirvesi, <strong>Birleşmiş Milletler</strong>'in 2015'te açıkladığı <strong>Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri</strong>'nden esinlenerek Endüstri 4.0'ın Toplum 5.0'a nasıl entegre edileceğini araştırıyor.</p><p>Japonya'nın <strong>TÜSİAD</strong>'ı <strong>Keidanren</strong>'den <strong>Koh Nakajima</strong>, <em>"Verinin korunması ve bilginin sınırlar ötesinde serbest, yasaksız akışı arasındaki denge iyi korunmalı. Mahremiyeti sağlarken dijital ticarette nasıl iş geliştirilebileceğine bakmalıyız"</em> diyor.</p><p> <strong>SÜPER ZEKÂ VE ANDROİDLERİN İSTİLASI</strong></p><p>Süper zekâ ile ilgili kaygılar, ilk defa <strong>Oxford Üniversitesi</strong>'nde felsefeci <strong>Nick Bostrom </strong>tarafından <strong> <em>"Superintelligence: Paths, Dangers, Strategies"</em></strong> adıyla kitaplaştırılmış ve Stephen Hawking ve <strong>Elon Musk </strong>gibi yapay zekâ şüphecilerini etkilemişti.</p><p>Bostrom süper zekayı, <em>"bilimsel yaratıcılık, bilgelik ve sosyal beceri de dahil olmak üzere, her alanda en üstün insan beyninden bile daha akıllı bir zeka"</em> olarak tanımlıyor.</p><p> <strong>Amerikan Yapay Zekâ Derneği</strong>'nin (American Association for Artificial Intelligence) üyesi Stanford Profesörü <strong>Ed Feigenbaum</strong> ve tanınmış robotikçi <strong>Rodney Brooks</strong> gibi uzmanlar ise makinelerin kendi başlarına veya daha da korkutucusu sadece kendilerini düşünecekleri devirlere çok zaman olduğunu söylüyorlar.</p><p>Ne var ki Google'ın <strong>DeepMind </strong>öğrenen makinasının üç bin yıllık <strong>Go </strong>oyununu 40 günde hatmedip dünyanın en iyi Go oyuncusu <strong>Ke Jie</strong>'yi 3-0 yendiği bir zamanda, bu geleceğin ne kadar uzak veya yakın olduğu sorusu sürekli gündemde.</p><p> <strong>AAAI</strong> üyeleri arasında yapılan kısa ankette, uzmanların <strong>%92</strong>'den fazlası süper zekânın önümüzdeki 10-25 yıl gibi öngörülebilir gelecekte gerçekleşmeyeceğini düşünüyor. Hatta dört uzmandan biri, süper zekânın asla olmayacağını söylüyor.</p><p> <em>"İnsan beyninin milyarlarca yıllık evrimiyle rekabet ediyoruz. İnsanlarla rekabet eden, hatta bazen onları geçen tek amaçlı programlar yazabiliriz. Ama gerçek dünya [sanalın aksine] tek boyutlu problemlerin düzgün bir şekilde sıralandığı bir yer değil"</em> diyorlar.</p><p>Felsefeci <strong>Nick Bostrom</strong> gibi felaket tellallarının öngörülerine rağmen yapay zekânın tıbbi hataları önlemeden araba kazalarını azaltmaya pek çok potansiyel yarar sağladığı gerçek.</p><p>Ancak gelecekte bu potansiyeli akıllıca kullanmak ve Endüstri 4.0'la beraber yaşamak için Toplum 5.0'ın doğru eğitilmiş olması şart. Ne var ki Alman Endüstrisi Federasyonu Başkanı <strong>Dr. Dieter Kempf</strong>'e göre <strong>Almanya </strong>gibi bir ülkede bile <em>"kızların %50'den fazlası ilkokul öğretmeni olmak istiyor. Mühendis olmak istemiyorlar."</em></p><p>Ülkeleri yönetenlere de büyük iş düşüyor, çünkü genelde politika üretecek olanlar hızla değişen teknolojinin çok gerisinde kalıyorlar.</p><p>Nitekim, yapay zeka gibi konuları anlayabilmek için İngiliz Parlamentosu bu hafta tarihinde ilk defa <strong>Pepper </strong>adlı bir robotu konuşmaya davet etti.</p><p>Japon <strong>SoftBank</strong>'ın geliştirdiği Pepper, geçen yıl da Tokyo'nun güneyinde <strong>Yokohama</strong>'daki bir Budist tapınağında cenaze töreninde dua okuyacak rahip bulunamayınca onun yerine geçerek çığır açmıştı.</p><p>Ancak 2011'deki <strong>Fukushima </strong>nükleer santralı gibi felaketlerin temizliği için neden insanlar yerine robotların kullanılmadığı tartışma konusu olmaya devam ediyor.</p><p> <strong>ÇÖZÜM, İNSANLA YAPAY ZEKÂNIN ORTAK YAŞAMI MI?</strong></p><p> <strong><em>"Herkes İçin Robot"</em></strong> sloganıyla yola çıkan ve ev toplayan robotu geliştiren <strong>Preferred Networks</strong>'ün genç CEO'su <strong>Toru Nishikawa </strong>da öğrenen makina teknolojisinin korkulacak bir şey olmadığını savunanlardan:</p><p> <em>"Hatta iyi tarafı, ortalığı robot topladığı ve neyi nereye koyduğunu hatırladığı için artık 'anahtarımı nereye koydum' diye ortalıkta dolanmayacaksınız."</em></p><p>Preferred Networks'ün diğer kurucusu <strong>Daisuke Okanohara</strong> ise, <em>"Robotlar mükemmel değillerdir. İnsanlar kadar iyi iletişim kuramazlar. İnsanlarla daha çok etkileşime ihtiyaçları var"</em> diyerek, yeni teknolojilerin insanlar tarafından kabul edilmesinde iletişimin önemine değiniyor.</p><p>Gerçekten de Preferred Networks'ün Tokyo'daki fuarda gösterdiği robot, sesli insan komutlarını anlıyor, belli eşyaların belli yerlere konulması istendiğinde doğru tepki verebiliyor.</p><p>Bu örneğin gösterdiği önemli bir eğilim var: Endüstri 4.0'ın teknoloji guruları Toplum 5.0'ın IoT, yapay zeka, büyük veri gibi konularla ilgili endişelerinin fazlasıyla farkında.</p><p>İleride yapay zekâ gibi sistemlerin insanlarla işbirliğine gidip beraber bir <strong> <em>"simbiyotik süper zekâ"</em></strong> oluşturacaklarının işaretleri şimdiden görülmeye başlandı bile.</p><p>Yapay zekânın keşfedildiği yer olarak kabul edilen <strong>Boston</strong>'daki ünlü <strong>MIT</strong> (Massachusetts Institute of Technology ), bu hafta, 1 milyar dolara, tamamen yapay zekânın geniş toplumsal etkilerini araştırma amaçlı yeni bir okul kuracaklarını duyurdu.</p><p>Öğrenciler ve eğitmenler bu yeni okulda bilgisayar ve diğer bilimleri bağımsız değil, bütünleşik şekilde çalışacaklar. Örneğin bir antropolog, kendi dalında yapay zekâyı nasıl kullanacağını öğrenecek.</p><p> <em>"Bilgisayarlar artık sadece uzmanların alanı olmaktan çıktı" diyor MIT'nin başkanı Rafael Reif. "Her yerdeler ve bu yüzden de herkes tarafından anlaşılıp yetkin şekilde kullanılmaları gerek."</em></p><p> <em>Kaynak: <span class="ms-rteForeColor-8" style="text-decoration:underline;"> <a href="https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-45918360" target="_blank" style="text-decoration:underline;">BBC Türkçe​</a><a href="https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-45918360" target="_blank"></a></span></em><br> <em>Fotoğraf: ​</em> <a href="https://unsplash.com/photos/0E_vhMVqL9g" target="_blank" style="text-decoration:underline;"> <span class="ms-rteForeColor-8" style="text-decoration:underline;"> <em>Andy Kelly​</em></span></a></p></div>endustri-4e-karsi-toplum-5http://www.bilgeadam.com/blog/Lists/Photos/PostImages/society-5-0.jpgSırasıyla buhar makinesi, elektrik ve bilgisayarın icadıyla birinci, ikinci ve üçüncü endüstri devrimini yapan insanlık, şu an siber-fiziksel sistemlerin hüküm sürdüğü "Endüstri 4.0" devrimini yaşıyor. İnsanlığın avcı-toplayıcı, tarım, endüstri ve bilgi toplumlarından geçerek geldiği beşinci evre ise "Toplum 5.0" olarak adlandırılıyor. Diğer adıyla "süper akıllı" toplum.greenYazılım

Yazara Soru Sor




SORU GÖNDER